เช็กลิสต์สิทธิเบิกจ่าย CPAP: ข้าราชการ - ประกันสังคม - บัตรทอง. เงื่อนไขแบบไหนเบิกเครื่องอัดอากาศได้บ้าง?

ผู้ป่วยภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (obstructive sleep apnea; OSA) ในผู้ใหญ่ส่วนใหญ่มักมีการตีบแคบทางกายวิภาค ของอวัยวะทางเดินหายใจหลายตำแหน่ง ได้แก่ เพดานอ่อน (velum) คอหอยส่วนปาก (oropharynx) โคนลิ้น และฝาปิดกล่องเสียง (epiglottis)⁽¹⁾ ปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ได้แก่ การอุดกั้นของโพรงจมูกจากภูมิแพ้ ไซนัสอักเสบ เยื่อบุจมูกอักเสบ และ/หรือผนังกั้นจมูกคด⁽²⁾ การรักษามาตรฐานสำหรับผู้ป่วย OSA ระดับปานกลางถึงรุนแรงคือการใช้เครื่องอัดอากาศแรงดันบวกต่อเนื่อง (continuous positive airway pressure; CPAP) ข้อบ่งชี้ในการเบิกใช้เริ่มการรักษาสามารถสรุปได้ดังตารางที่ 1 ส่วนผู้ป่วย OSA ระดับเล็กน้อย แนะนำให้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและพิจารณาการผ่าตัดเพื่อขยายทางเดินหายใจ^(3-6)

ตาราง ข้อบ่งชี้ในการเบิกจ่ายการรักษาผู้ป่วย OSA ด้วย CPAP

	ข้าราชการ	ประกันสังคม	บัตรทอง
ข้อบ่งชี้	AHI>15/ชั่วโมง หรือ AHI 5-15/ชั่วโมง +ภาวะโรคหัวใจขาดเลือด +ความดันโลหิตสูง +ภาวะโรคหลอดเลือดสมอง	AHI>15/ชั่วโมง หรือ AHI 5-15/ชั่วโมง +ภาวะโรคหัวใจขาดเลือด +ความดันโลหิตสูง +ภาวะโรคหลอดเลือดสมอง **ต้องมีผลpolysomnogrraphy(PSG) ลงนามโดย sleep specialist	AHI>15/ชั่วโมง +ภาวะโรคหลอดเลือดสมอง +ภาวะโรคหัวใจขาดเลือด +ความดันโลหิตสูง (ได้ยามากกว่า3ตัว ค่าความดันโลหิตเกิน 140/90) +ภาวะหัวใจล้มเหลว +เครื่องต้องผ่าน อย. +มีรายงานการใช้>4ชม/คืน (เฉลี่ยทุกคืน) อย่างน้อย 1-2 สัปดาห์ก่อนเบิก
กรณีเครื่องเสีย	เบิกใหม่ได้ทุก 5 ปี	เบิกใหม่ได้ทุก 5 ปี + ใบยืนยันว่าเครื่องเสีย + ใช้มากกว่า4ชั่วโมง/วัน >70% ระหว่างใช้งานอย่างน้อย 3 เดือน	เบิกใหม่ได้ทุก 5 ปี ติดตามผลทุก 1 ปี หากใช้น้อยกว่า 4ชม/คืน ต้องคืนเครื่อง

*หมายเหตุ*AHI = ค่าการหยุดหายใจขณะหลับและหายใจแผ่วเบา

การหายใจทางปากขณะหลับ ซึ่งมักเกิดจากการอุดกั้นของจมูก มีความต้านทานสูงกว่าการหายใจทางจมูกอย่างมีนัยสำคัญ และพบว่าสามารถทำให้อาการ OSA รุนแรงขึ้นได้⁽⁷⁾ แม้ว่าการผ่าตัดจมูกอาจช่วยลดความรุนแรงของ OSA ได้ แต่จากงานวิจัย จำนวนมากพบว่าการผ่าตัดจมูกเพียงอย่างเดียวมีผลน้อยมากหรือแทบไม่มีผลต่อการลดค่า AHI หรือ RDI จึงไม่แนะนำให้เป็นการรักษาหลักเพียงลำพัง อย่างไรก็ตามการผ่าตัดจมูกสามารถช่วยบรรเทาการอุดกั้นของจมูก และเพิ่มประสิทธิภาพ ของการรักษาด้วย CPAP ได้⁽⁸⁾ จึงมักทำควบคู่กับการใช้ CPAP ในฐานะการรักษาเสริม⁽⁹⁾

การผ่าตัดทางจมูกในผู้ป่วยภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้นสามารถทำได้หลายรูปแบบ ได้แก่ การผ่าตัดแก้ไขผนังกั้นจมูกคด (septoplasty) การผ่าตัดขยายวาล์วจมูก (nasal valve surgery) การผ่าตัดเสริมจมูกและแก้ไขโครงสร้างจมูก (septorhinoplasty) การผ่าตัดไซนัสด้วยการส่องกล้อง (endoscopic sinus surgery) การผ่าตัดลดขนาดเยื่อบุผนังจมูก (turbinate surgery) โดยการผ่าตัดลดขนาดเยื่อบุผนังจมูกส่วนล่าง (inferior turbinate reduction) เป็นหัตถการที่นิยมใช้เพื่อบรรเทาอาการคัดจมูกในผู้ป่วย OSA การผ่าตัดลดขนาดเยื่อบุผนังจมูกส่วนล่างส่งผลให้ พื้นที่หน้าตัดของวาล์วจมูกด้านใน (internal nasal valve) เพิ่มขึ้น ส่งผลให้ความต้านทานของการหายใจทางจมูกลดลง ภายในระยะเวลา 1–2 เดือนหลังการผ่าตัด⁽¹⁰⁾ นอกจากนี้ หัตถการดังกล่าวยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพของการรักษาด้วย เครื่องอัดอากาศแรงดันบวกต่อเนื่อง (Continuous Positive Airway Pressure; CPAP) เนื่องจากพื้นที่หน้าตัดของทางเดินหายใจ ส่วนจมูกที่เพิ่มขึ้นช่วยให้มีการไหลเวียนของอากาศมากขึ้นและต้องใช้แรงดันจากเครื่อง CPAP ต่ำลง การผ่าตัดชนิดนี้จึงมีข้อบ่งชี้ ในผู้ป่วย OSA ที่มีภาวะคัดจมูกร่วมกับการใช้ CPAP ได้ไม่ดี แม้จะได้รับการรักษาด้วยยาที่เหมาะสมแล้วก็ตาม⁽¹³⁾

Reference

1.          Bacak B, Porterfield L, Karelsky S. Multilevel airway obstruction phenotypes in adult OSA. OTO Open. 2023; 7(2): 21.

2.          Young T, Finn L, Kim H. Nasal obstruction as a risk factor for sleep-disordered breathing. The University of Wisconsin Sleep and Respiratory Research Group. J Allergy Clin Immunol. 1997; 99(2): 757-62.

3.          Supiyaphan MDP, Sonsuwan MDN, Neruntarat MDC, Mahakit MDP, Keskool MDP, Banhiran MDW, et al. Guideline for development of diagnosis and treatment of snoring and obstructive sleep apnea in thailand for adults 2025. Thai Journal of Otolaryngology Head and Neck Surgery. 2025; 25(2).

4.          Qaseem A, Holty JE, Owens DK, Dallas P, Starkey M, Shekelle P. Management of obstructive sleep apnea in adults: A clinical practice guideline from the American College of Physicians. Ann Intern Med. 2013; 159(7): 471-83.

5.          Rajesh S, Wonderling D, Simonds AK. Obstructive sleep apnoea/hypopnoea syndrome and obesity hyperventilation syndrome in over 16s: summary of NICE guidance. Bmj. 2021; 375: 2360.

6.          Nirantranat C MP, Banhiran W,. Guideline for development of diagnosis and treatment of snoring and obstructive sleep apnea in thailand for adults 2017. The Sleep Apnea Society of Thailand. 2017: 1-40.

7.          Fitzpatrick MF, McLean H, Urton AM, Tan A, O'Donnell D, Driver HS. Effect of nasal or oral breathing route on upper airway resistance during sleep. Eur Respir J. 2003; 22(5): 827-32.

8.          Schoustra E, van Maanen P, den Haan C, Ravesloot MJL, de Vries N. The role of isolated nasal surgery in obstructive sleep apnea therapy-A systematic review. Brain Sci. 2022; 12(11).

9.          Park DY, Cho JH, Jung YG, Choi JH, Kim DK, Kim SW, et al. Clinical practice guideline: Clinical efficacy of nasal surgery in the treatment of obstructive sleep apnea. Clin Exp Otorhinolaryngol. 2023; 16(3): 201-16.

10.        Ungkhara G, Purpermpulsiri P. Acoustic rhinometry evaluation in allergic rhinitis patients before and after turbinate radiofrequency ablation. J Med Assoc Thai. 2011; 94(2): 200-4.

เรียบเรียงโดย นพ.นวัช อังคะรา