ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (Obstructive Sleep Apnea; OSA)

ภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (Obstructive Sleep Apnea; OSA) เป็นความผิดปกติของการนอนหลับ ที่มีลักษณะสำคัญคือการตีบแคบของทางเดินหายใจส่วนบน ส่งผลให้เกิดการนอนกรนหรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของการตีบแคบดังกล่าว ผู้ป่วย OSA มักมีอาการง่วงนอนมากผิดปกติในเวลากลางวัน แม้จะรู้สึกว่า นอนหลับเพียงพอแล้ว รวมถึงมีสมาธิ ความจำ การทำกิจวัตรประจำวัน และประสิทธิภาพในการทำงานลดลง นอกจากนี้ OSA ยังอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนหรือทำให้โรคของระบบอื่น ๆ รุนแรงขึ้น เช่น ความดันโลหิตสูง ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด หัวใจเต้นผิดจังหวะ ภาวะหัวใจล้มเหลว และโรคหลอดเลือดสมอง(1)

ความชุกของ OSA ในประชากรชายไทย สูงถึงร้อยละ 60.5 และในประชากรหญิงไทยร้อยละ 25.1(2) ด้วยความรุนแรงและความชุกที่สูงดังกล่าว OSA จึงถือเป็นปัญหาสำคัญในแวดวงสาธารณสุขและสังคมไทย

ภาวะ OSA สามารถวินิจฉัยด้วยการตรวจการนอนหลับ (polysomnogram; PSG) ซึ่งเป็นการตรวจเพื่อระบุความผิดปกติ ของการนอนหลับ เกณฑ์การวินิจฉัยประกอบด้วยการตรวจพบเหตุการณ์ความผิดปกติของการหายใจอย่างน้อย 5 ครั้งต่อชั่วโมง ของการนอนหลับ ซึ่งอาจอยู่ในรูปแบบของภาวะหยุดหายใจ (apnea) การหายใจตื้น (hypopnea) หรือการหายใจผิดปกติอื่นๆ(3)

ผลการตรวจ PSG จะถูกนำมาคำนวณเป็นดัชนีภาวะหยุดหายใจและหายใจตื้น (apnea–hypopnea index; AHI) และดัชนี ความผิดปกติของการหายใจ (respiratory disturbance index; RDI) โดยคำนวณจากจำนวนเหตุการณ์ผิดปกติของการหายใจ เฉลี่ยต่อชั่วโมงของการนอนหลับ(4) ความรุนแรงของ OSA แบ่งเป็นระดับเล็กน้อยเมื่อมีเหตุการณ์ 5–15 ครั้งต่อชั่วโมง ระดับปานกลางเมื่อมี 15–30 ครั้งต่อชั่วโมง และระดับรุนแรงเมื่อมีตั้งแต่ 30 ครั้งต่อชั่วโมงขึ้นไป(3)

งานวิจัยพบว่าผู้ป่วย OSA ในผู้ใหญ่ส่วนใหญ่มักมีการตีบแคบทางกายวิภาคของอวัยวะทางเดินหายใจหลายตำแหน่ง ได้แก่ เพดานอ่อน (velum) คอหอยส่วนปาก (oropharynx) โคนลิ้น และฝาปิดกล่องเสียง (epiglottis)(5) ปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ได้แก่ การอุดกั้นของโพรงจมูกจากภูมิแพ้ ไซนัสอักเสบ เยื่อบุจมูกอักเสบ และ/หรือผนังกั้นจมูกคด(6) การรักษามาตรฐานสำหรับผู้ป่วย OSA ระดับปานกลางถึงรุนแรงคือการใช้เครื่องอัดอากาศแรงดันบวกต่อเนื่อง (continuous positive airway pressure; CPAP) ส่วนผู้ป่วย OSA ระดับเล็กน้อย แนะนำให้ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและพิจารณาการผ่าตัดเพื่อขยายทางเดินหายใจ(7-10)

อ้างอิง

1. Yeghiazarians Y, Jneid H, Tietjens JR, Redline S, Brown DL, El-Sherif N, et al. Obstructive sleep apnea and cardiovascular disease: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2021; 144(3): 56-67.

2. Tawaranurak K, Leelasawatsuk P, Chaiyarukjirakun V. Prevalence, risk factors and clinical manifestation of patients suspected as having obstructive sleep apnea in songklanagarind hospital sleep center. J Health Sci Med Res. 2019; 37(4): 8.

3. Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S, Kuhlmann DC, Mehra R, Ramar K, et al. Clinical practice guideline for diagnostic testing for adult obstructive sleep apnea: An American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. J Clin Sleep Med. 2017; 13(3): 479-504.

4. Kushida CA, Littner MR, Morgenthaler T, Alessi CA, Bailey D, Coleman J, Jr., et al. Practice parameters for the indications for polysomnography and related procedures: an update for 2005. Sleep. 2005; 28(4): 499-521.

5. Bacak B, Porterfield L, Karelsky S. Multilevel airway obstruction phenotypes in adult OSA. OTO Open. 2023; 7(2): 21.

6. Young T, Finn L, Kim H. Nasal obstruction as a risk factor for sleep-disordered breathing. The University of Wisconsin Sleep and Respiratory Research Group. J Allergy Clin Immunol. 1997; 99(2): 757-62.

7. Supiyaphan MDP, Sonsuwan MDN, Neruntarat MDC, Mahakit MDP, Keskool MDP, Banhiran MDW, et al. Guideline for development of diagnosis and treatment of snoring and obstructive sleep apnea in thailand for adults 2025. Thai Journal of Otolaryngology Head and Neck Surgery. 2025; 25(2).

8. Qaseem A, Holty JE, Owens DK, Dallas P, Starkey M, Shekelle P. Management of obstructive sleep apnea in adults: A clinical practice guideline from the American College of Physicians. Ann Intern Med. 2013; 159(7): 471-83.

9. Rajesh S, Wonderling D, Simonds AK. Obstructive sleep apnoea/hypopnoea syndrome and obesity hyperventilation syndrome in over 16s: summary of NICE guidance. Bmj. 2021; 375: 2360.

10. Nirantranat C MP, Banhiran W,. Guideline for development of diagnosis and treatment of snoring and obstructive sleep apnea in thailand for adults 2017. The Sleep Apnea Society of Thailand. 2017: 1-40.

เรียบเรียงโดย รศ.นพ.จำรูญ ตั้งกีรติชัย, นพ.นวัช อังคะรา